Του Σάββα Χαραλαμπίδη, Γενικού Διευθυντή Gilead Sciences Ελλάδας, Κύπρου & European Distributor Markets & Αντιπροέδρου Δ.Σ. Pharma Innovation Forum (PIF)
Στην Ευρώπη η πρόοδος της επιστήμης έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον HIV. Ωστόσο, η ενημέρωση, η πρόσβαση στην πρόληψη και η κοινωνική αποδοχή δεν εξελίσσονται με τον ίδιο ρυθμό. Τα πρόσφατα στοιχεία μεγάλης ευρωπαϊκής έρευνας της Gilead αναδεικνύουν σημαντικές παρανοήσεις και κενά στη γνώση του κοινού — κενά που επηρεάζουν τον έλεγχο, τη διάγνωση, την πρόληψη και τελικά την ίδια την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Η επιστήμη μάς έχει δώσει όλα τα εργαλεία: ασφαλή φάρμακα, αποτελεσματικές θεραπείες, δυνατότητα πλήρους καταστολής του ιού στον οργανισμό. Η ιατρική κάνει αυτό που κάποτε θεωρούσαμε αδύνατο. Κι όμως, η κοινωνία δεν έχει κάνει ακόμη τη δική της υπέρβαση.
Η ενημέρωση είναι το μεγαλύτερο κενό
Η Gilead Sciences διεξήγαγε πρόσφατα μία εκτενή έρευνα κοινής γνώμης σε 11 ευρωπαϊκές χώρες, με 11.779 συμμετέχοντες, που ανέδειξε ένα γνώριμο αλλά ανησυχητικό τοπίο: η άγνοια παραμένει βαθιά ριζωμένη.
Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης δεν είναι απλώς στατιστικό στοιχείο. Είναι εμπόδιο στην υγεία, στην ισότητα, στην πρόσβαση στη φροντίδα.
- Όταν ο κόσμος φοβάται, δεν εξετάζεται.
- Όταν δεν εξετάζεται, αργεί να διαγνωστεί.
- Όταν αργεί να διαγνωστεί, αυξάνεται η μετάδοση.
Αυτή η αλυσίδα συντηρείται όχι από τον ιό, αλλά από την κοινωνία.
Η ελληνική οικογένεια στην πρώτη γραμμή
Στη χώρα μας, η οικογένεια είναι συχνά το πρώτο καταφύγιο αλλά και η πρώτη πηγή φόβου:
«Τι θα πει ο κόσμος;»,
«Πώς θα το αντιμετωπίσουμε;»,
«Θα κινδυνεύσει στη δουλειά του;».
Αυτές οι ανησυχίες δεν προκύπτουν από ιατρικά δεδομένα, αλλά από κοινωνικά στερεότυπα. Και όσο αυτά παραμένουν, δημιουργούν ένα περιβάλλον σιωπής που οδηγεί σε απομόνωση.
Σε μια σύγχρονη κοινωνία, κανείς δεν πρέπει να φοβάται να ζητήσει ενημέρωση, υποστήριξη ή θεραπεία. Το στίγμα δεν προστατεύει — τραυματίζει. Δεν προλαμβάνει — αποθαρρύνει.
Καθυστερημένη διάγνωση: ένα πρόβλημα που μπορούμε να λύσουμε
Η καθυστερημένη διάγνωση εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό ζήτημα στην Ελλάδα. Τι σημαίνει αυτό;
Οι άνθρωποι συχνά μαθαίνουν ότι έχουν μολυνθεί σε προχωρημένο στάδιο, όταν ο οργανισμός έχει ήδη επιβαρυνθεί.
Το σύστημα υγείας καλείται να διαχειριστεί πιο σύνθετες ανάγκες.
Η καθημερινότητα του ατόμου γίνεται δυσκολότερη, ψυχικά και πρακτικά.
Και φυσικά, αυξάνεται ο κίνδυνος να έχει υπάρξει άθελη μετάδοση πριν το άτομο ενημερωθεί για την κατάστασή του.
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η ανάγκη για πραγματική θεσμική κινητοποίηση: ένα δίκτυο τακτικού και εύκολα προσβάσιμου ελέγχου, ουσιαστική ενημέρωση στις κοινότητες και στα σχολεία, εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και διάδοση των εργαλείων πρόληψης — όπως η PrEP (προληπτικό χάπι για να αποφευχθεί η μόλυνση πριν από την έκθεση) και η PEP (θεραπεία άμεσης ανάγκης που λαμβάνεται μετά από πιθανή έκθεση, μέσα σε 72 ώρες).
Πολιτική ευθύνη και κοινωνική ενσυναίσθηση
Η εξάλειψη του HIV δεν είναι μόνο υπόθεση της ιατρικής. Είναι ζήτημα:
- δημόσιας υγείας
- κοινωνικής συνοχής
- ισότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων
- πολιτικής βούλησης
Η Ελλάδα μπορεί – και χρειάζεται – να προχωρήσει με τόλμη και αποφασιστικότητα στην υλοποίηση μιας συνολικής στρατηγικής για τον HIV, με ξεκάθαρους στόχους και συνέχεια στις δράσεις.
Η ενημέρωση δεν είναι εκστρατεία μιας εβδομάδας. Είναι διαρκής επένδυση σε μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω.
Η φετινή καμπάνια: μια απαραίτητη υπενθύμιση
Με το αιχμηρό μήνυμα «Δυστυχώς γι’ αυτούς που δείχνουν δεν υπάρχει θεραπεία. Ευτυχώς για τον HIV υπάρχει θεραπεία», η φετινή καμπάνια της Gilead επιχειρεί κάτι διαφορετικό: να στρέψει το βλέμμα όχι στους ανθρώπους που ζουν με τον ιό, αλλά σε όσους – από φόβο ή άγνοια – συντηρούν το στίγμα.
Η προκατάληψη δεν είναι αθώα. Μπορεί να αποτρέψει κάποιον από το να εξεταστεί, να ζητήσει φροντίδα, να μιλήσει. Μπορεί να επηρεάσει οικογένειες, σχέσεις, επαγγελματικές ευκαιρίες. Και όσο υπάρχει προκατάληψη, καμία θεραπευτική πρόοδος δεν αρκεί.
Η επιστήμη έχει προχωρήσει. Το στοίχημα τώρα είναι η κοινωνία.
Σήμερα έχουμε τα φάρμακα, έχουμε τη γνώση, έχουμε τους μηχανισμούς. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι η κοινωνική μετατόπιση, η μετάβαση από τον φόβο στην κατανόηση, από τον μύθο στο γεγονός, από την αποστασιοποίηση στη στήριξη.
Ο HIV είναι πλέον ελέγξιμος, καθώς ένα άτομο που με HIV σε επιτυχή θεραπεία και μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο δεν μεταδίδει τον ιό στους σεξουαλικούς του συντρόφους.
Η προκατάληψη όμως -αν δεν τη σταματήσουμε- παραμένει ανεξέλεγκτη.
Και αυτό είναι το πραγματικό μας καθήκον για την επόμενη μέρα.
