Εύθραυστες ισορροπίες στα εθνικά θέματα

γράφει ο Αθανάσιος Ε. Δρούγος*

*Διεθνολόγος-στρατηγικός αναλυτής

Από το βόρειο Ιόνιο μέχρι τις ακτές της ανατολικής Μεσογείου οι διμερείς μας σχέσεις με τις τρεις γειτονικές χώρες (Αλβανία - FYROM - Τουρκία) βρίσκονται σε οριακή κατάσταση, ενώ δεν αποκλείεται η περαιτέρω χειροτέρευσή τους, με απρόβλεπτες επιπτώσεις για την εθνική μας ως και περιφερειακή ασφάλεια. Τη ίδια χρονική περίοδο βρίσκονται σε έξαρση πολλά και επιπρόσθετα ζητήματα, όπως το Κοσοβαρικό (στο φως των συζητήσεων μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας με αυξημένη τάση για ανταλλαγή εδαφών ανάμεσα σε νότια Σερβία και βόρειο Κόσοβο), το Βοσνιακό μετά τις πρόσφατες «ομιχλώδεις» εκλογές, η ενισχυμένη από πλευράς ΗΠΑ-ΝΑΤΟ προσπάθεια ένταξης των δυτικών Βαλκανίων στον ευρωατλαντικό χώρο, η επανεμφάνιση αρκετά υπολογίσιμων ακραίων τάσεων σε ορισμένες χώρες, καθώς και η υβριδική-αποσταθεροποιητική-παραπληροφορική εμπλοκή της Μόσχας στα εσωτερικά ζητήματα διαφόρων κρατών (Σκόπια - Μαυροβούνιο - Βοσνία/Ερζεγοβίνη - Σερβία κ.ά.). Μέσα σε όλα τα ανωτέρω εντάσσεται και η διευρυμένη εμπλοκή της Τουρκίας σε υποστήριξη των αναθεωρητικών και νεοοθωμανικών επιδιώξεών της στα Βαλκάνια, κάτι που για μία ακόμα φορά εμφανίστηκε στα πρόσφατα υψηλόβαθμα συμπόσια, ως και με την παρουσία του υπουργού Εξωτερικών Τσαβούσογλου σε Τίρανα και Σεράγεβο.

Οι σχέσεις μας με τα Τίρανα παραμένουν εκρηκτικές, ενώ η εν ψυχρώ δολοφονία του ομογενούς μας στο ιστορικό χωριό Βουλιαράτες Αργυροκάστρου από τις ειδικές δυνάμεις (RENEA) του καθεστώτος (μία ανάσα από τα σύνορα), σε συνδυασμό με τις εμπρηστικές δηλώσεις του εκκεντρικού Εντι Ράμα, έχει προκαλέσει «βαθιά ρήγματα». Η Αλβανία, παρά την εμφανέστατη κατωτερότητά της απέναντι στη χώρα μας σε όλους τους τομείς, είτε από μόνη της είτε με την υπόθαλψη της Αγκυρας, συνεχίζει την καταπίεση των ανθρώπινων και κατοχυρωμένων διαχρονικά και ιστορικά μειονοτικών δικαιωμάτων στη μαρτυρική Β. Ηπειρο, ενώ παράλληλα διευρύνει τις προκλήσεις της εγείροντας ανύπαρκτα ζητήματα περί Τσάμηδων. Επιπρόσθετα, δεν φαίνεται να επιδιώκει οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών ως και εκσυγχρονισμό της όριου γραμμής και των πυραμιδοειδών ορόσημων από τον όρμο της Φτελιάς μέχρι το τριεθνές της Μεγάλης Πρέσπας. Μέχρι στιγμής η αντίδρασή μας είναι υποτονική και αποθρασύνει την αλβανική ηγεσία, η οποία διατηρεί πολύ στενές σχέσεις με παγκόσμια ως και ευρωπαϊκά κυκλώματα διαφθοράς, εγκλημάτων ως και ναρκω-εμπορίου. Στα Τίρανα θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι το Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα παραμένει ανοικτό προς επίλυση από την πρεσβευτική Σύνοδο του 1946 στο Παρίσι, ενώ σαφέστατα έχουμε πολυδιάστατες δυνατότητες άσκησης επιρροής σε θέματα που λογικά θα αναγκάσουν την κυβέρνηση Ράμα να συνετιστεί (οικονομικά-κοινωνικά).

Η συμφωνία των Πρεσπών από πλευράς Σκοπίων δείχνει (εκτός απρόοπτων εξελίξεων) ότι θα περάσει από το Κοινοβούλιο της χώρας και θα έρθει για τα επόμενα βήματα στην Αθήνα, όπου αναμένονται από Φεβρουάριο μέχρι Απρίλιο σοβαροί εσωτερικοί πολιτικοί και κυβερνητικοί κραδασμοί. Την ίδια στιγμή, στα Σκόπια ο Ζάεφ φέρεται να ελέγχει την κατάσταση με την ενεργό υποστήριξη των δυτικών χωρών, ενώ η εθνικιστική αντιπολίτευση εμφανίζεται διαιρεμένη και αδύναμη να παρουσιάσει ισχυρά αντισώματα απέναντι στις τροπολογίες που αφορούν τις αλλαγές σε προκλητικά και αποσταθεροποιητικής αναφοράς άρθρα του Συντάγματος. Πάντως, αρκετές από τις αλλαγές εξακολουθούν να έχουνε «κενά», που μπορούν να ερμηνευτούν ή να παρερμηνευτούν ανάλογα. Οι επικείμενες συζητήσεις στην Αθήνα θα πρέπει να τύχουν διεξοδικής ανάλυσης γιατί «ο διάολος είναι πάντοτε στις λεπτομέρειες». Δεν μπορεί, μάλιστα, να αποκλειστεί υποτροπή στο μέλλον, γιατί, παρά την κυοφορούμενη ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ, όπως και με την ανάλογη περίπτωση της Αλβανίας από το 2009 δεν έχουν σταματήσει οι απύθμενοι αλυτρωτισμοί των ψευδομακεδόνων. Η συμφωνία, ακόμα και με τις προτεινόμενες τροπολογίες, εγκυμονεί κινδύνους για τη συμπαγή μορφή ως και γενικότερη ακεραιότητα της Μακεδονίας μας.

Από το βορειοανατολικό Αιγαίο μέχρι τις εσχατιές της ελεύθερης Κύπρου η τουρκική προκλητικότητα είναι στο κόκκινο. Ειδικότερα λόγω των επικείμενων γεωτρήσεων σε οικόπεδα της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Αγκυρα προκαλεί λεκτικά, ενώ παράλληλα εμφανίζεται με λίαν υπολογίσιμη και αναβαθμισμένη ποιοτικά και ποσοτικά ναυτική παρουσία στην Αττάλεια και στη Μερσίνα, ως και με παράνομες δραστηριότητες ερευνητικών πλοίων μέσα σε μη αδειοδοτημένα ενεργειακά οικόπεδα της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κύπρου. Η παρουσία πολυεθνικών ναυτικών δυνάμεων, στολίσκων γειτονικών κρατών, αλλά κυρίως της πανίσχυρης αμερικανικής αεροναυτικής παρουσίας μπορεί να εγγυάται τις ασφαλείς γεωτρήσεις των ΗΠΑ - Κατάρ στο οικόπεδο 10, αλλά δεν μπορεί να αποκλείσει την εκδήλωση θερμού επεισοδίου στον θαλάσσιο χώρο από τη Μαρμαρίδα μέχρι το Καστελλόριζο και από εκεί πιο ανατολικά, προς τον κόλπο του Ακάμα. Οι τριγωνικές συναντήσεις είναι θετικές, αλλά στα θέματα ασφάλειας θα πρέπει να προβλέπουν ρήτρες υποστήριξης εγγράφως για συνδρομή στη Μεγαλόνησο. Και ασφαλώς μην αναμένουμε ότι η Αίγυπτος ή το Ισραήλ με τα τόσα δικά τους προβλήματα θα βγάλουν για χάρη της Λευκωσίας τα κάστανα από τη φωτιά. Η επανενεργοποίηση του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου καθώς και η περαιτέρω αναβάθμιση ως και ουσιαστικοποίηση των αμυντικών-αποτρεπτικών δυνατοτήτων της Κύπρου είναι εκ των ων ουκ άνευ, ενώ η Αθήνα καλείται να παρακολουθεί τις τουρκικές κινήσεις νότια της Κρήτης.

Ως εκ τούτου, οι επόμενοι μήνες θα είναι ιδιαίτερα έντονοι για τις διμερείς μας σχέσεις, με πολλές εντάσεις από τη νότια Αδριατική μέχρι το ακρωτήρι του Αποστόλου Ανδρέα της Κύπρου.