Quantcast

Ο Ερντογάν και το φάντασμα του Μεντερές

Η επίκληση του ονόματος του Αντνάν Μεντερές από τον Ερντογάν στις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου Προέδρου, με τις οποίες φαίνεται να προσδιορίζεται ο χρόνος κατά τον οποίο θα γίνουν οι εκλογές στη γειτονική χώρα, μόνο τυχαία δεν είναι…

Ο Μεντερές, ο ένατος στη νεότερη τουρκική ιστορία πρωθυπουργός της χώρας, ήταν από τους πρώτους που αμφισβήτησαν ανοικτά την πολιτική μονοκρατορία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (ΡΛΚ), της παράταξης που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ, ο επονομαζόμενος Ατατούρκ (δηλαδή «πατέρας των Τούρκων») το 1930.

Το ΡΛΚ ήταν το μόνο νόμιμο κόμμα που λειτουργούσε στη χώρα, κυριαρχώντας στην πολιτική ζωή της Τουρκίας.

Το 1945, ο Μεντερές διεγράφη από το ΡΛΚ και μαζί με τον Τζελάλ Μπαγιάρ και τον Φουάτ Κιοπρουλού ίδρυσε την πρώτη αντιπολιτευτική παράταξη στην Τουρκία, το Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο μετά από πέντε χρόνια πολιτικής δράσης, στις 14 Μαΐου 1950, κατόρθωσε να εκτοπίσει από την εξουσία το κόμμα του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, κερδίζοντας τις εκλογές της χρονιάς εκείνης. Ο Αν. Μεντερές έγινε πρωθυπουργός και ο Τζ. Μπαγιάρ Πρόεδρος της Τουρκίας. Ομως, η εξουσία τους δεν κράτησε πολύ… Μερικά χρόνια αργότερα, Μάιο (πάλι) του 1960 ξέσπασε πραξικόπημα. Ο Μεντερές και πολλά στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος συνελήφθησαν από τον στρατό, δικάστηκαν και καταδικάστηκαν - ο Μεντερές σε θάνατο διά απαγχονισμού (17 Σεπτεμβρίου 1961) και ο Μπαγιάρ σε ισόβια κάθειρξη. 

Για τον Ερντογάν, λοιπόν, η αναφορά στον Μεντερές δεν πρέπει να περνάει στα «ψιλά» και αυτό γιατί:

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, αμφισβήτησε την πολιτική παντοκρατορία των κεμαλιστών.

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, βελτίωσε το βιοτικό επίπεδο των φτωχών λαϊκών στρωμάτων.

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, ήταν την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησής του δημοφιλής στον λαό, κερδίζοντας άνετα τις εκλογές του Μαΐου του 1954 και του Νοεμβρίου του 1957.

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, την τελευταία περίοδο της εξουσίας του απέτυχε παταγωδώς στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, με τον πληθωρισμό και το χρέος της χώρας να ανεβαίνουν σε δυσθεώρητα ύψη.

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, στην διάρκεια της πρωθυπουργίας του επέδειξε μια ακραία ανθελληνική στάση. Ηταν ο ενορχηστρωτής και ο υποκινητής του προγκρόμ των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης από τον καθοδηγούμενο τουρκικό όχλο (Σεπτέμβρης 1954), ενώ ως επικεφαλής ατάκτων (οι γνωστοί τσέτες) την περίοδο της ελληνικής εκστρατείας στην Μικρά Ασία είχε κατηγορηθεί για την σφαγή 31 Ελλήνων προσκόπων του Αϊδινίου, τον Ιούνιο του 1919.

- Ο Μεντερές, όπως και ο Ερντογάν, ενώ αρχικά ακολούθησε φιλοδυτική πολιτική προσπάθησε να αλλάξει τη γραμμή αυτή. Λίγο πριν από την ανατροπή του από τους πραξικοπηματίες, ετοιμαζόταν να πραγματοποιήσει επίσημο ταξίδι στη Μόσχα, την ώρα που ο Ψυχρός Πόλεμος με την ΕΣΣΔ και το αντίπαλο στρατιωτικό δέος του ΝΑΤΟ, το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, ήταν στην κορύφωσή του!

Το μόνο σημείο που η πορεία του Μεντερές δεν ταιριάζει με αυτή του Ερντογάν είναι ότι ο σημερινός Πρόεδρος της Τουρκίας δεν έχει να αντιμετωπίσει κάποιον στρατηγό αντίστοιχο του Τζεμάλ Γκιουρσέλ, του ανθρώπου που ανέτρεψε τον Μεντερές, τον οδήγησε στο εδώλιο του κατηγορουμένου και στο τέλος στην αγχόνη!

Και έναν μήνα αργότερα, μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1961, ο Γκιουρσέλ έγινε Πρόεδρος της χώρας, θεσμοθετώντας από τότε -και επίσημα- το δικαίωμα του στρατού να επεμβαίνει, όποτε κρίνει σκόπιμο και θεωρεί ότι κινδυνεύει η πολιτική παρακαταθήκη του Ατατούρκ.

Ο Ερντογάν το έχει «λύσει» το ζήτημα αυτό από το 2016, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα (;). Ελέγχει πλήρως τον στρατό, τη δικαιοσύνη, τις Αρχές ασφαλείας, τα μέσα ενημέρωσης και την επιχειρηματική ελίτ.

Δημοκρατία, όχι απλά αλά Τούρκα, αλλά δημοκρατία αλά Ερντογάν!

Ισως, πίσω από την αναφορά του Ερντογάν στον Μεντερές, λίγο πριν από τις τουρκικές προεδρικές εκλογές, δεν κρύβεται μόνο ο συμβολισμός για τη νίκη ενός Τούρκου εθνικιστή πολιτικού κατά των δυνάμεων του κεμαλισμού, αλλά η προσωπική του αγωνία για την επόμενη ημέρα του, στην περίπτωση που χάσει την εκλογική μάχη που έρχεται…

Ξέρει πολύ καλά ο Τούρκος Πρόεδρος ότι οι πολιτικοί του αντίπαλοι, πιθανόν, δεν θα επιδιώξουν μόνο την πολιτική του εξόντωση…

Το έχουμε ξαναγράψει από αυτή τη στήλη: το φάντασμα του Μεντερές, αυτό το διάστημα, πλανάται πάνω από την πολιτική ζωή της Τουρκίας. Και δεν το φέρνει μόνο ο Ερντογάν με τις δηλώσεις του!